gałązka przyczynowo-skutkowa

… to graficzna reprezentacja treści w postaci ciągu zdarzeń/faktów/obserwacji występujących w relacji następstwa: PRZYCZYNA powoduje SKUTEK. Jej celem jest stworzenie schematu pokazującego jak jedno zdarzenie wynika z drugiego. Praca z gałązką przyczynowo-skutkową umożliwia lepsze zrozumienie świata, obowiązujących zasad naukowych, powoduje rozwój kreatywnego, logicznego myślenia i kształtuje umiejętność przewidywania konsekwencji w różnych sytuacjach.

Do czego możemy ją wykorzystać?

Gałązkę przyczynowo-skutkową warto wykorzystywać wtedy, gdy zależy nam aby:
– uporządkować myślenie,
– pokazać zależności między zdarzeniami,
– znaleźć przyczynę problemu,
– przewidzieć konsekwencje działania lub zaniechania działania,
– lepiej analizować decyzje i procesy.

Gałązka przyczynowo-skutkowa może służyć do analizy:
– problemów edukacyjnych,
– sytuacji organizacyjnych,
– konfliktów w grupie,
– niepowodzeń projektowych,
– przyczyn stresu i przeciążenia,
– trudności w komunikacji.

Z czego składa się gałązka przyczynowo-skutkowa?

z elementów czyli prostych faktów/zdań/stwierdzeń – każdy element powinien być krótki, jasny, jednoznaczny oraz zapisany jako fakt, warunek albo skutek
z połączeń logicznych czyli relacji między zdaniami: jeżeli …, to …

Jak działa gałązka przyczynowo-skutkowa?

Zadaniem gałązki przyczynowo-skutkowej jest pokazanie, że jedna przyczyna może uruchomić cały ciąg konsekwencji i możemy obserwować nie tylko pojedynczy problem, ale także cały mechanizm jego narastania.

Zasady dotyczące tworzenia gałązki przyczynowo-skutkowej

jedno zdarzenie prowadzi do kolejnego (ciąg logiczny);
czasem potrzeba więcej niż jednej przyczyny (np. dwie rzeczy naraz), są tzw. przesłanki równoległe – ich nieuwzględnienie spowoduje niewystąpienie skutku;
jedna przyczyna może powodować różne skutki mogące być przyczynami równoległymi na dalszym etapie rozumowania…
jeśli coś „nie wynika samo z siebie” czyli relacja następstwa nie jest oczywista – trzeba dopisać brakujący krok (tzw. ukryta przyczyna czy też przesłanka niejawna wyjaśniająca relację /następstwa).

Aby sprawdzić, czy połączenie w gałęzi przyczynowo-skutkowej jest poprawne, należy zadać pytanie: „Czy rzeczywiście jeśli A, to B?” Jeżeli odpowiedź brzmi 'tak’, połączenie jest logicznie uzasadnione. Jeżeli 'nie’ – trzeba poprawić gałąź.

Jak samodzielnie zbudować gałązkę przyczynowo-skutkową?

Wybierz sytuację/problem.
Zapisz skutek końcowy (na górze strony).
Zadaj pytanie: co do tego doprowadziło? Znajdź możliwe przyczyny.
Z tekstu/informacji/przemyśleń/doświadczeń/obserwacji stwórz wątki.
Wybierz kluczowe/niezbędne dane/fakty związane z wybranym wątkiem (ważne: odrzuć opinie i emocje).
Ułóż dane w logiczny ciąg zdarzeń, kierując się związkami przyczynowo-skutkowymi, analizując co z czego wynika.
Przedstaw swoje rozumowanie w postaci graficznej – schematu łącząc fakty strzałkami.
Sprawdź poprawność czytając zgodnie ze strzałkami: jeśli – to – jeśli – to – jeśli to … sprawdzając każde połączenie pytaniem: jeśli to się wydarzy, to czy rzeczywiście doprowadzi do następnego skutku?
Sprawdź poprawność czytając w kierunku przeciwnym do wskazań strzałek – każdorazowo stawiając pytanie: dlaczego? i odpowiadając: ponieważ – dlaczego? – ponieważ …
Znajdź przyczynę źródłową – gdzie zaczyna się problem? To najważniejsze pytanie, bo właśnie tam najczęściej warto szukać rozwiązania.

Dobre zasady budowania gałązki logicznej

warto pisać krótkie i konkretne zdania, zdania logiczne proste – bez połączeń takich jak: i, lub, ale, jeżeli oraz określeń w celu …, muszę…
unikać kilku myśli w jednym zdaniu – należy używać jednego faktu na jedną ramkę
unikać ogólnych sformułowań: 'wszystko się psuje’, 'nic nie działa’, 'jest źle’
przeskakiwania kilku etapów na raz, stosowania skrótów myślowych
wpisywanie opinii zamiast powiązań logicznych
używania zdań, których nie da się połączyć w relację przyczynowo – skutkową
na etapie wczesnoszkolnym gałązka logiczna powinna być: krótka (od 3 do 5 etapów), prosta językowo, oparta na konkretnej sytuacji bliskiej dziecku
należy nie zapominać, że gałązka logiczna nie jest planem opowiadania

Korzyści z gałązki przyczynowo-skutkowej

stwarzamy warunki do świadomego zgłębiania danego tematu
uczymy się przetwarzać i wybierać najważniejsze informacje
uczymy się odróżniać fakty od opinii
uczymy oddzielać rzeczy istotne od nieistotnych
pomagamy w czytelnym i logicznym przetwarzaniu bądź prezentacji informacji
umożliwiamy wykorzystanie wiedzy i doświadczenia do budowy logicznej całości
zachęcamy do stawiania własnych hipotez, interpretację sytuacji
ćwiczymy umiejętność argumentacji do obrony własnych stwierdzeń
ćwiczymy tworzenie kompletnych, logicznych notatek
prowokujemy do poszukiwania morału, mądrości, zrozumienia i do wyciągania wniosków: Czy już wiem co się stało? Co bym zrobił(a) w takiej sytuacji? Czy spotkałe(a)m się z podobną sytuacją? Co wtedy zrobiłe(a)ś? Czy sytuacja mogła przebiegać inaczej? Co musiałoby się wydarzyć?

Gałązka przyczynowo-skutkowa to narzędzie, które pozwala uporządkować związki przyczynowo-skutkowe i zobaczyć, jak jedno zdarzenie prowadzi do kolejnego. Pomaga nie tylko opisać sytuację, ale także:
– zrozumieć jego źródło,
– przewidzieć skutki,
– szukać sensownych rozwiązań.